Trường Học Sáng Tạo: Cuộc Cách Mạng Từ Gốc Rễ, Chuyển Hóa Giáo Dục

Hãy quên đi những lời bàn tán về các lực lượng kinh tế và công nghệ đột phá trong giáo dục. Ken Robinson và Lou Aronica đã mô tả một cách sinh động những bứt phá cần thiết nếu chúng ta muốn có nền giáo dục chất lượng trong thời đại của chúng ta.

– Howard Gardner, Tác giả của Five Minds for the Future

Trường học Sáng tạo cung cấp cho chúng ta một tầm nhìn tuyệt vời và hấp dẫn về đích đến của giáo dục… Đừng bỏ lỡ cuốn sách quan trọng này!

– Tony Wagner, Phòng Thí nghiệm Đổi mới Sáng tạo, Đại học Harvard

Trường học Sáng tạo chính là một cẩm nang cho những ai thực sự muốn thay đổi giáo dục. Ken Robinson và Lou Aronica đã chia sẻ những quan sát, phân tích sắc sảo và cung cấp nhiều giải pháp giá trị, dù bạn là giáo viên, nhà quản lý hay phụ huynh học sinh. Cuốn sách đã cho tôi rất nhiều cảm hứng từ ngày đầu khởi nghiệp và động lực mỗi khi tôi cần một nguồn năng lượng tích cực để bước tiếp trên con đường của mình.

– Đào Thu Hiền, Tổng Giám đốc, Tổ chức Giáo dục Golden Path Academics Việt Nam (GPA)

Cuốn sách này là tác phẩm quan trọng đúc kết kinh nghiệm giáo dục hơn 40 năm của Ken Robinson. Qua đây, ông muốn nói rằng giáo dục cần giống như chăm sóc một khu vườn có nhiều loại cây, cần phải có đủ điều kiện tốt cho mọi loại cây, và cho miếng đất tốt, để chúng phát triển. Đây chính là nền giáo dục sáng tạo, nhân bản, và phù hợp với thế hệ trẻ và tương lai của đất nước.

– TS. Nguyễn Xuân Xanh, Tác giả của Einstein, Đại học

—

MỤC LỤC

Lời cảm ơn
Dẫn nhập. Một phút trước nửa đêm
Chương 1. Trở về với căn bản
Chương 2. Những phép ẩn dụ mới
Chương 3. Thay đổi những ngôi trường
Chương 4. Những người học bẩm sinh
Chương 5. Nghệ thuật giảng dạy
Chương 6. Điều gì đáng để học?
Chương 7. Kiểm tra và kiểm tra
Chương 8. Nguyên tắc cho hiệu trưởng
Chương 9. Đưa giáo dục về nhà
Chương 10. Thay đổi bầu không khí
Lời kết
Ghi chú
Chỉ mục

“THAY ĐỔI GIÁO DỤC TỪ GỐC RỄ

Một số đặc điểm của các trường học truyền thống đang không hỗ trợ, thậm chí cản trở quá trình học. Cuộc cải cách giáo dục mà chúng ta cần bao gồm việc suy nghĩ lại về cách trường học vận hành, và thế nào mới được coi là một trường học. Chúng ta cần tin vào một câu chuyện khác về giáo dục.
Chúng ta luôn thích những câu chuyện, ngay cả khi chúng không có thực. Chúng ta lớn lên và tìm hiểu thế giới qua những câu chuyện kể. Trong những câu chuyện đó, lằn ranh của sự thật và hư cấu thường mờ nhạt tới mức ta rất dễ nhầm lẫn giữa hai phạm trù.
Giáo dục cũng có một câu chuyện như vậy. Nó được rất nhiều người tin sái cổ, nhưng chưa bao giờ, và sẽ không bao giờ, trở thành sự thật. Câu chuyện đó như sau.

CÂU CHUYỆN “NGUY HIỂM” TRONG GIÁO DỤC

Trẻ em đến trường tiểu học để học đọc, học viết và học toán. Đây là những kỹ năng cơ bản giúp chúng có thể học tập tốt ở bậc phổ thông. Nếu chúng học lên đại học và ra trường với tấm bằng giỏi, chúng sẽ tìm được một công việc lương cao, và đất nước sẽ phát triển nhờ những con người như thế.
Trong câu chuyện này, trí thông minh thực tế là những gì bạn dùng trong những môn học thuật: Theo lẽ tự nhiên, mỗi đứa trẻ được sinh ra có mức độ thông minh này khác nhau, nên lẽ hiển nhiên là sẽ có những đứa trẻ học giỏi và những đứa không. Nhóm trẻ thực sự thông minh sẽ bước vào những đại học danh tiếng với những sinh viên khác cũng rất sáng sủa về học thuật.
Những sinh viên ra trường với tấm bằng giỏi thì nghiễm nhiên kiếm được công việc lương cao với văn phòng riêng. Những đứa trẻ kém thông minh hơn đương nhiên sẽ học kém hơn ở trường. Vài đứa sẽ thi trượt hoặc bỏ học.
Những đứa tốt nghiệp phổ thông trung học có thể sẽ dừng con đường học tập và kiếm một công việc lương thấp. Một số sẽ đi học đại học nhưng chọn những khóa học ít hàn lâm hơn, hoặc học nghề để kiếm một công việc tay chân nào đó phù hợp với khả năng của mình.

Khi được kể thẳng thừng như thế, câu chuyện nghe có vẻ rất trào phúng. Nhưng khi bạn nhìn vào những gì đang diễn ra ở nhiều trường học, lắng nghe những điều cha mẹ kỳ vọng ở con và cho con, và tìm hiểu về hành động thực tế của các nhà hoạch định chính sách trên khắp thế giới, bạn sẽ thấy rằng nhiều người đang thực sự tin rằng hệ thống giáo dục này vẫn đang rất ổn.
Ai cũng tin rằng hệ thống này chỉ là không hiệu quả như mong đợi bởi vì các tiêu chuẩn đang rơi rụng. Do đó, hầu hết nỗ lực đều chỉ chăm chăm vào việc nâng cao những tiêu chuẩn đó thông qua việc gia tăng cạnh tranh và trách nhiệm của các bên. Có thể, bạn cũng đang tin vào câu chuyện này, và tự hỏi rằng có gì sai đâu.

Câu chuyện này là một huyền thoại rất nguy hiểm. Nó là một trong những lý do chính giải thích tại sao quá nhiều nỗ lực cải cách đều thất bại. Ngược lại, những nỗ lực cải cách đó còn khiến những vấn đề mà chúng muốn giải quyết trở nên phức tạp hơn.

Những vấn đề có thể kể đến đó là tỷ lệ bỏ học đáng báo động ở cả bậc phổ thông lẫn đại học, mức độ căng thẳng và trầm cảm – thậm chí tự sát – ở học sinh và cả giáo viên, tấm bằng đại học mất dần giá trị, chi phí để có tấm bằng đó lại tăng phi mã, và tỷ lệ thất nghiệp tăng cao ở cả nhóm có và không có bằng đại học.

ĐỐI MẶT VỚI THỰC TẾ “PHŨ PHÀNG”

Mỗi hệ thống có cách hoạt động rất đặc thù. Trong những năm hai mươi tuổi, ở Liverpool, tôi có tới thăm một lò mổ (Tôi không nhớ tại sao tôi lại đến đó nữa. Chắc là lúc ấy đang đi hẹn hò). Lò mổ là nơi được thiết kế để giết động vật. Và nó làm tròn vai thật. Rất ít con vật có thể trốn thoát và tụ tập lập ra câu lạc bộ “những kẻ sống sót”.

Gần cuối con đường, chúng tôi đi qua một cánh cửa gắn biển “bác sĩ thú y”. Tôi đã mường tượng là người này chắc hẳn ngày nào cũng bị trầm cảm sương sương. Tôi liền hỏi hướng dẫn viên tại sao ở đây lại cần bác sĩ thú y. Há chẳng phải là hơi muộn cho việc này rồi sao? Anh ta nói rằng bác sĩ tới đây định kỳ để lấy mẫu xét nghiệm xác động vật. Hóa ra, người hướng dẫn viên ấy cũng đã nhìn ra một quy luật ở đây rồi.

Nếu bạn thiết kế một hệ thống để làm một nhiệm vụ cụ thể, đừng bất ngờ khi nó làm chính xác việc đó. Nếu bạn vận hành một hệ thống giáo dục dựa trên chuẩn hóa và tuân thủ quy chuẩn, bản chất là đè nén tính cá nhân, trí tưởng tượng và óc sáng tạo, thì cũng đừng bất ngờ đó chính xác là những gì hệ thống sẽ làm.

Có một sự khác biệt giữa triệu chứng và nguyên nhân. Rất nhiều triệu chứng của những căn bệnh hiện tại trong giáo dục sẽ không biến mất cho tới khi chúng ta hiểu được nguyên nhân sâu xa ẩn bên dưới. Nguyên nhân đầu tiên là đặc tính công nghiệp của giáo dục công. Có thể tóm gọn như sau:

• Phần lớn các nước phát triển đều không có hệ thống giáo dục công trước khoảng giữa thế kỷ 19. Những hệ thống này được phát triển để đáp ứng nhu cầu lao động cho cuộc Cách mạng Công nghiệp và được thiết kế dựa trên nguyên tắc sản xuất đại trà.
• Phong trào chuẩn hóa chỉ chăm chăm làm sao để những hệ thống này hoạt động hiệu quả và có trách nhiệm hơn. Nhưng vấn đề ở đây là hệ thống giáo dục này, về bản chất, lại hoàn toàn không phù hợp với bức tranh rất khác của thế kỷ 21.
• Trong vòng 40 năm trở lại đây, dân số thế giới đã tăng gấp đôi từ gần 3 tỷ lên hơn 7 tỷ người. Chúng ta là thế hệ người đông nhất tồn tại trên Trái Đất cùng một thời điểm, và con số này vẫn đang gia tăng chóng mặt. Cùng lúc đó, công nghệ số đang chuyển hóa cách chúng ta làm việc, vui chơi, suy nghĩ, cảm nhận và kết nối với nhau.

Cuộc cách mạng này mới chỉ bắt đầu. Những hệ thống giáo dục cũ kỹ lại không được thiết kế cho thời đại này. Cải cách hệ thống bằng việc nâng cao những tiêu chuẩn cũ sẽ không tài nào giải quyết được những thách thức mà chúng ta đang đối mặt.
– – – – –

ĐỔI THAY ĐẾN TỪ CHÍNH… MỖI NGƯỜI

Vậy bạn có thể làm gì? Dù bạn đang là học sinh, người làm giáo dục, phụ huynh, người quản lý, hay nhà hoạch định chính sách – hay bất cứ mối liên hệ nào với hoạt động giáo dục – bạn đều có thể trở thành một phần của sự thay đổi.

Những cuộc cách mạng thường không thể đợi chờ hành lang pháp lý. Thay đổi phải bắt đầu từ những gì chúng ta làm ở cấp cơ sở. Giáo dục là những gì đang diễn ra giữa người dạy và người học, ở trường học.

Nếu bạn là một giáo viên, thì đối với học sinh, bạn chính là hệ thống. Nếu bạn là lãnh đạo trường học, thì với cộng đồng, bạn chính là hệ thống. Nếu bạn là nhà hoạch định chính sách, thì đối với những ngôi trường bạn đang quản lý, bạn chính là hệ thống.

Nếu bạn đang tham gia vào hoạt động giáo dục, bạn có ba lựa chọn: bạn có thể tạo ra thay đổi từ trong hệ thống, bạn có thể tạo ra áp lực để hệ thống thay đổi, hoặc bạn có thể tạo ra những thay đổi từ bên ngoài hệ thống. Càng có nhiều đột phá sinh ra trong hệ thống, hệ thống càng tiến hóa về mặt tổng thể.
Đối diện với một tương lai rất vô định, lời giải không thể chỉ dừng lại ở việc làm tốt hơn những điều chúng ta đã làm. Chúng ta phải làm một điều gì đó khác đi. Thử thách không phải là sửa chữa hệ thống cũ, mà phải là thay đổi nó. Không chỉ dừng ở “cải cách”, chúng ta thực sự phải chuyển hóa hệ thống một cách toàn diện. Điều trớ trêu ở đây đó là chúng ta biết rõ điều gì thực sự tốt cho giáo dục, nhưng chúng ta chưa nhân nó ra đủ rộng.

Mặc dù giáo dục là một vấn đề toàn cầu, nhưng trước hết nó cần những thay đổi nhỏ từ mỗi con người. Đây là điểm mấu chốt để thay đổi toàn diện. Thế giới đang đi qua rất nhiều cuộc cách mạng, và chúng ta cũng cần một cuộc cách mạng trong giáo dục.

Như phần lớn các cuộc cách mạng, cuộc cách mạng giáo dục này đã được ấp ủ trong một thời gian dài, và đang tăng tốc ở nhiều nơi. Cuộc cách mạng này không bắt đầu từ ngọn, mà buộc phải khởi nguồn từ gốc – từ chính MỖI NGƯỜI chúng ta – đúng như lẽ tất nhiên nó phải thế.
– – – – –
TRƯỜNG HỌC SÁNG TẠO thật sự là một cuốn sách mà bất cứ ai làm giáo dục cũng cần đọc, đọc ngấu nghiến, đọc thật kỹ và đọc đi đọc lại (mình đọc chắc phải hơn 10 lần rồi), nếu như thật sự coi giáo dục là cái nghề và cái nghiệp của mình.

Bởi lẽ, nếu như chúng ta làm giáo dục mà không thật sự hiểu mỗi hành động chúng ta làm, mỗi quyết định chúng ta đưa ra đã, đang và sẽ dẫn dắt những đứa trẻ đi đâu và về đâu, thì có lẽ đó sẽ là một nuối tiếc lớn, một sai lầm lớn của không chỉ chúng ta mà còn là của nhiều thế hệ trẻ, của đất nước và của tương lai.”

Nguồn từ dịch giả – Facebook Hieu Nguyen